اوقات نماز شب

انّ ربّك یعلم انّك تقوم ادنی من ثلثی اللّیل و نصفه و ثلثه و طائفه من الّذین معك و الله یقدّر اللّیل و النّهار.
پروردگارت می‌داند كه تو و گروهی از كسانی كه با تو هستند نزدیك دو سوم از شب یا نصف یا ثلث آن را بپا می‌خیزید و خداوند شب و روز را اندازه‌‌گیری می‌كند. « مزمل ، 20»

اشاره به همان دستوری است كه در آغاز سوره به پیامبر داده شده تنها چیزی كه در اینجا اضافه دارد این است كه گروهی از مؤمنان نیز در این عبادت شبانه، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ را همراهی می‌كردند.
ولی به گونه‌ای كه از بعضی روایات استفاده می‌شود جمعی از مسلمانان در نگهداشتن حساب (ثلث) و (نصف) و (دو ثلث) گرفتار اشكال و دردسر می‌شدند (چرا كه وسیله‌ سنجش زمان در آن عصر وجود نداشت) و به همین جهت ناچار احتیاط می‌كردند و این امر سبب می‌شد كه گاه تمام شب را بیدار بمانند، و مشغول عبادت باشند تا آنجا كه پاهای آنها به خاطر قیام شبانه ورم كرد.
لذا خداوند این حكم را بر آنها تخفیف داد و فرمود:
علم ان لن تحصوه فتاب علیكم فاقرءوا ما تیسر من القرآن.
او می‌داند كه شما نمی‌توانید مقدار مزبور را دقیقاً اندازه‌گیری كنید به همین جهت شما را بخشید اكنون آن مقداری كه از قرآن برای شما میسر است تلاوت كنید.
این احتمال نیز وجود دارد كه وقتی حكم وجوب برداشته شود گناهی صورت نمی‌پذیرد و در نتیجه همچون آمرزش الهی خواهد بود. در این كه منظور از جمله‌ «فاقرؤوا ما تیسر من القرآن.»
آن چه از قرآن برای شما میسر است بخوانید.
چیست؟ گفتگو بسیار است: جمعی آن را به نماز شب تفسیر كرده‌اند كه در لابلای آن حتماً آیات قرآن خوانده می‌شود و بعضی گفته‌اند منظور همان تلاوت قرآن است هر چند در اثناء نماز نباشد سپس بعضی مقدار آن را به پنجاه آیه و بعضی به یكصد آیه و بعضی دویست آیه تفسیر كرده‌اند ولی هیچ یك از این اعداد دلیل خاصی ندارد، بلكه مفهوم آیه این است كه هر مقداری كه انسان به زحمت نمی‌افتد از قرآن بخواند.
ولی حق این است كه ظاهراً امر در جمله (فاقرءوا...) وجوب است چنانكه در اصول فقه بیان شده مگر اینكه گفته شود این امر به قرینه‌ (اجماع فقهاء بر عدم وجوب) یك امر استحبابی است و نتیجه این می‌شود كه در آغاز اسلام به خاطر وجود شرایطی این تلاوت و عبادت شبانه واجب بوده و بعد هم از نظر مقدار و هم از نظر حكم تخفیف داده شده و به صورت یك حكم استحبابی آن هم به مقدار میسور در آمده است ولی به هر حال وجوب نماز شب بر پیامبر اسلام ـ صلّی الله علیه و آله ـ تا آخر عمر ثابت ماند (به قرینه‌ سایر آیات قرآن و روایات).[1]

---

[1] . سوره‌ی مزمل، نمونه، ج 25، ص 191 الی 194 و 196.

وقت نماز صبح و ظهر

اقم الصّلوه لدلوك الشّمس الی غسق اللّیل و قران الفجر انّ قران الفجر كان مشهوداً.
نماز را از زوال خورشید تا نهایت تاریكی شب (نیمه شب) برپادار، و همچنین قرآن فجر (نماز صبح) را، چرا كه قرآن فجر مورد مشاهده (فرشتگان شب و روز) است. «اسراء ، 78»

اوقات‌ نمازهای واجب
در آیات مورد بحث به مسأله نماز و توجه به خدا و نیایش می‌پردازد كه عامل مؤثری برای مبارزه با شرك است و وسیله‌ای برای طرد هر گونه وسوسه شیطانی از دل و جان آدمی.
آری نماز است كه انسان را به یاد خدا می‌اندازد گرد و غبار گناه را از دل و جانش می‌شوید و وسوسه‌های شیطانی را طرد می‌كند.
نخست می‌گوید:نماز را برپادار به هنگام زوال آفتاب تا نیمه شب و همچنین قرآن فجر (نماز صبح) را، چرا كه این نماز مورد توجه فرشتگان شب و روز است. اقم الصلوه لدلوك الشمس الی غسق اللیل و قرآن الفجر ان قرآن الفجر كان مشهوداً
(دلوك شمس) به معنی زوال آفتاب از دائره نصف النهار است كه وقت ظهر می‌باشد، و در اصل از ماده (دلك) به معنی مالیدن گرفته شده چرا كه انسان در آن موقع بر اثر شدت تابش آفتاب چشم خود را می‌مالد و یا از دلك به معنی متمایل شدن است چرا كه خورشید در این موقع از دائره نصف النهار به سمت مغرب متمایل می‌شود و یا اینكه انسان دست خود را در مقابل آفتاب حایل می‌كند، گوئی نور آن را از چشم خود كنار می‌زند و متمایل می‌سازد.
روایاتی در اوقات نماز‌ها:
به هر حال در روایتی كه از منابع اهلبیت ـ علیهم السّلام ـ به ما رسیده (دلوك) به همین معنی زوال خورشید تفسیر شده است در روایتی از امام صادق ـ علیه السّلام ـ می‌خوانیم كه (عبید بن زراره) از تفسیر همین آیه از امام ـ علیه السّلام ـ سؤال كرد امام فرمود:(خداوند) چهار نماز بر مسلمانان واجب كرده است كه آغاز آن وقت زوال شمس (ظهر) و پایان آن نیمه شب است.[1]
و امّا (غسق اللیل) با توجه به اینكه غسق شدن ظلمت است، و تاریكی شب در نیمه شب از هر وقت متراكم‌تر می‌باشد این كلمه روی هم رفته (نیمه شب) را می‌رساند.
(قرآن) به معنی چیزی است كه قرائت می‌شود و (قرآن فجر) روی هم رفته اشاره به نماز فجر است.
به همین دلیل آیه فوق از آیاتی است كه اشاره اجمالی به وقت نمازهای پنجگانه می‌كند و با انضمام به سایر آیات قرآن در زمینه وقت نماز و روایات فراوانی كه در این رابطه وارد شده، وقت نمازهای پنجگانه دقیقاً مشخص می‌شود.
البتّه توجه به این نكته لازم است كه بعضی از آیات قرآن تنها اشاره به یك نماز كرده، مانند (حافظوا علی الصلوات و الصلوه الوسطی).[2]
كه نماز وسطی طبق تفسیر صحیح همان نماز ظهر است.
و گاهی اشاره به وقت سه نماز از نمازهای پنجگانه كرده، مانند (و اقم الصلوه طرفی النهار و زلفاً من اللیل)[3] كه (طرف النهار) اشاره به نماز صبح و مغرب و (زلفاً من اللیل) اشاره به نماز عشا است.
به هر حال جای تردید نیست كه جزئیات اوقات نمازهای پنجگانه در این آیات بیان نشده، بلكه مانند بسیاری دیگر از احكام اسلامی تنها به كلیات قناعت شده و شرح آن در سنت پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ و امامان راستین آمده است.
نكته دیگری كه در اینجا باقی می‌ماند این است كه آیه فوق می‌گوید:( ان قرآن الفجر كان مشهوداً ، نماز صبح مورد مشاهده است). اكنون این سؤال پیش می‌آید كه مشاهده چه كسانی؟
روایاتی كه در تفسیر این آیه به ما رسیده می‌گوید: مشهود ملائكه شب و روز است، زیرا در آغاز صبح فرشتگان شب كه مراقب بندگان خدایند جای خود را به فرشتگان روز می‌دهند، و چون نماز صبح در همان آغاز طلوع انجام می‌گیرد هر دو گروه آن را مشاهده كرده و بر آن گواهی می‌دهند.
این روایات را دانشمندان شیعه و اهل تسنن هر دو نقل كرده‌اند.

---

[1] . وسایل جلد 3 صفحه 115. [2] . بقره / 238. [3] . هود / 114.

نماز اول وقت

قَالَ الصادق عليه السلام : امْتَحِنُوا شِيعَتَنَا عِنْدَ ثَلَاثٍ‏ عِنْدَ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ كَيْفَ مُحَافَظَتُهُمْ عَلَيْهَا وَ عِنْدَ أَسْرَارِهِمْ كَيْفَ حِفْظُهُمْ لَهَا عِنْدَ عَدُوِّنَا وَ إِلَي أَمْوَالِهِمْ كَيْفَ مُوَاسَاتُهُمْ لِإِخْوَانِهِمْ فِيهَا.
امام صادق عليه السلام فرمود: شيعيان ما را در سه چيز آزمايش كنيد: در اوقات نماز كه تا چه اندازه مراقبت آنها را دارند و در اسرار مذهبي كه چگونه آنها را از دشمنان ما حفظ مي‏كنند و در ثروتشان كه با برادران ديني خود تا چه مقدار كمك و همراهي مي‏كنند.

(خصال، ج 1، ص 103؛ وسائل الشيعه، ج 4، ص 112؛ بحارالانوار، ج 80 ص 22)

قَالَ النبي صلي الله عليه و آله : لَا يَنَالُ‏ شَفَاعَتِي‏ مَنْ‏ أَخَّرَ الصَّلَاةَ بَعْدَ وَقْتِهَا.
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كسي كه نماز را از وقتش تأخير بيندازد، فرداي قيامت به شفاعت من نخواهد رسيد.

(المحاسن، ج‏ 1، ص 80؛ بحارالانوار، ج 80، ص 20)    

قَالَ اميرالمؤمنين علي عليه السلام : صَلِ‏ الصَّلَاةَ لِوَقْتِهَا الْمُؤَقَّتِ لَهَا وَ لَا تُعَجِّلْ وَقْتَهَا لِفَرَاغٍ وَ لَا تُؤَخِّرْهَا عَنْ وَقْتِهَا لِاشْتِغَالٍ وَ اعْلَمْ أَنَّ كُلَّ شَيْ‏ءٍ مِنْ عَمَلِكَ تَبَعٌ لِصَلَاتِكَ‏.
امام علي عليه السلام فرمود: نماز را در وقت مقرر آن به جاي آور، و به خاطر فراغت نماز را جلو نينداز و به علت اشتغال آن را به تأخير ميفكن، و بدان كه همه اعمال تو بسته به نماز توست.

(نهج‌البلاغه (صبحي الصالح)، ص 384؛ شرح نهج البلاغة ابن ابي‏الحديد، ج‏ 15، ص 164)    

قَالَ الباقر عليه السلام : هَذِهِ الْفَرِيضَةُ مَنْ صَلَّاهَا لِوَقْتِهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا لَا يُؤْثِرُ عَلَيْهَا غَيْرَهَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً لَا يُعَذِّبُهُ وَ مَنْ صَلَّاهَا لِغَيْرِ وَقْتِهَا مُؤْثِراً عَلَيْهَا غَيْرَهَا فَإِنَّ ذَلِكَ إِلَيْهِ إِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ وَ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ.
امام باقر عليه السلام فرمود: اين نماز واجب راهر كس آن را در وقتش بخواند و حقش را بداند و كاري را بر آن مقدم ندارد خداوند بي گناهيش را مي‌نويسد و عذابش نمي كند و هر كس در غير وقتش بخواند و كارهاي ديگر را بر آن مقدم كند سرانجامش با خداست اگر خواست مي‌آمرزد و اگر خواست عذاب مي‌كند.

(وسائل الشيعة، ج‏4، ص 114)    

قَالَ الرضا عليه السلام : حَافِظُوا عَلَي‏ مَوَاقِيتِ‏ الصَّلَاةِ فَإِنَّ الْعَبْدَ لَا يَأْمَنُ الْحَوَادِث‏.
امام رضا عليه السلام فرمود: مراقب وقت‏هاي نماز باشيد (كه تا وقتش فرا رسيد انجام دهيد) چرا كه انسان از حوادثي كه مانع انجام نماز در وقت گردد، ايمن نيست.

(الفقه المنسوب إلي رضا عليه السلام ، ص 100؛ بحارالانوار، ج 80، ص 20)    

قَالَ الصادق عليه السلام : أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا وَ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ وَ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.
به امام صادق عليه السلام عرض كردم كدام اعمال از همه بهتر است امام صادق عليه السلام فرمود: بهترين اعمال نزد خداوند، نماز اول وقت است، پس از آن نيكي بر پدر و مادر، و سپس جهاد در راه خدا است.

(بحارالانوار، ج 71،

قَالَ الصادق عليه السلام : فَإِذَا صَلَّي‏ الْعَبْدُ صَلَاةَ الصُّبْحِ مَعَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أُثْبِتَتْ لَهُ مَرَّتَيْنِ اَثبَتَها مَلَائِكَةُ اللَّيْلِ وَ مَلَائِكَةُ النَّهَارِ.
امام صادق عليه السلام فرمود: پس هرگاه بنده خدا نماز صبح را با طلوع فجر به جاي آورد دو مرتبه براي او ثواب نوشته مي‌شود، هم فرشته صبح و هم فرشته شب مي‌نويسند.

(بحارالانوار، ج 80، ص 99؛ الكافي (ط ـ دارالحديث)، ج 6، ص 283)  ص 45؛ وسائل الشيعه، ج 15، ص 19

قَالَ الباقر عليه السلام : أَيُّمَا مُؤْمِنٍ‏ حَافَظَ عَلَي الصَّلَوَاتِ الْمَفْرُوضَةِ فَصَلَّاهَا لِوَقْتِهَا فَلَيْسَ هَذَا مِنَ الْغَافِلِينَ.
امام باقر عليه السلام فرمود: هر مؤمني محافظت بر نمازش نمايد، و او را در وقتش به جا آورد، از انسان‏هاي غافل شمرده نمي‏شود.

(الكافي (ط ـ الاسلاميه)، ج ‏3، 270؛ وسائل الشيعه، ج 3، ص 79)    

شاه کلیدی برای 3 قفل بزرگ در زندگی !

شیخ نخودکی فرمود برای قفل اول، نمازت را اول وقت بخوان. برای قفل دوم نمازت را اول وقت بخوان. و برای قفل سوم نمازت را اول وقت بخوان.

 

 

ارتباط یک جاده ی دوطرفه است . اگر ما از خدا توقع داریم که بهترین نوع نعمت را به ما بدهد ، اگر همسر می خواهیم بهترین همسر، اگر خانه می خواهیم بهترین خانه ، اگر ماشین می خواهیم بهترین ماشین ، اگر شغل می خواهیم بهترین شغل را می خواهیم ، بخاطر این است که طبیعت انسان ، کمال طلب است . خودش ما را این جوری خلق کرده است . اگر ما از خدا این جوری توقع داریم ، خوب خدا هم از ما این توقع را دارد . خدا می فرماید : من بهترین عمل را از تو می خواهم . چهار بار این بهترین عمل در قرآن آمده است . در سوره ی ملک و کهف است . در سوره های دیگر هم هست .

خدا می گوید : چطور من احسن الخالقین هستم ، الرحم الراحمین هستم ، من در همه ی خوبی ها بالاترین هستم ، از تو نه بهترین ، حداقل نماز خوبتر می خواهم .

ادامه نوشته

برای نماز اول وقت نقشه بکشید

شاید جوان به‌خصوص در این زمان‌هایی که شب‌‌ها کوتاه است و اذان صبح خیلی زود اتفاق می‌افتد و وقت ادای نماز کم است، شکست بخورد؛ عیبی ندارد. برای فردا شب نقشه بکشد. برای پس فردا شب. برای هزار شب دیگر. باید برنامه بریزیم که نمازمان را اول وقت بخوانیم .

 

گاه که توفیقی حاصل شود و موفق به دیدار یکی از علما بشویم و یا در پی اینکه چگونه برای تقرب به خداوند بلند مرتبه اقدام کنیم به مطالعه می پردازیم می بینیم که یکی از مهترین راهکارهایی  که برای شروع به ما می دهند تشویق به انجام نماز اول وقت و  مدوامت بر آن است تا ملکه ذهنمان شود  پس از آن دستورات دیگر را صادر می کنند چرا که نماز ستون است و در سایه ستون است که خیمه ای افراشته میشود و سایر  مسائل را در بر میگیرد.

این مقاله حاصل گفتگویی است با آیت‌الله محمدعلی جاودان برای راهنمایی جوانان عزیز که قصد خودسازی و شناخت را دارند.

ادامه نوشته

نماز اول وقت چه فضیلت‌هایی دارد؟

بر اساس روایات اسلامی هر قدر که نماز اول وقت به تأخیر بیفتد، از فضیلت آن کاسته می‌شود. اما این تأکید بر ادای فریضه نماز در اول وقت به چه دلیل است؟

امام صادق(ع) در این باره می‌فرمایند: «الصلوةُ تستحبُّ فی اَوَّلِ الأَوقاتِ»، خواندن نماز در اول وقت و در اولین فرصت، کاری مستحب و پاداش افزاست (بحارالانوار، جلد 80، صفحه 13). همچنین از آن حضرت نقل شده که نماز اول وقت، «خشنودی کردگار» را به همراه دارد.

برآورده شدن خواسته‌ها از دیگر اثرات و برکات خواندن نماز اول وقت است، چنانچه حضرت عبدالعظیم حسنی از امام حسن عسکری(ع) روایت می‌کند که فرمود: «خداوند متعال با حضرت موسی تکلم کرد، حضرت موسی فرمود: خدای من! کسی که نمازها را در وقتش به جای آورد چه پاداشی دارد؟ خداوند فرمود: حاجت و درخواستش را به او عطا می‌کنم و بهشتم را برایش مباح می‌گردانم.» (بحارالانوار، جلد82، صفحه 204)

پیامبر اعظم(ص) در حدیثی برطرف شدن گرفتاری و ناراحتی را به اقامه‌کنندگان نماز اول وقت نوید می‌دهند و می‌فرمایند: «بنده‌ای نیست که به وقت‌های نماز و جاهای خورشید اهمیت بدهد، مگر این که من سه چیز را برای او ضمانت می‌کنم: برطرف شدن گرفتاری‌ها و ناراحتی‌ها، آسایش و خوشی به هنگام مردن و نجات از آتش.» (سفینة البحار،جلد 2، صفحه 42)

درست است که اگر نمازگزار، نماز خود را در آخر وقت هم بخواند انجام وظیفه کرده است، اما از آنجا که کار، مربوط به پروردگار و بر کارهای دیگر مقدم است، چنانچه آن را بدون عذر به عقب بیندازد، مسئول است و باید پاسخگو باشد.

در ادامه، تصویری از به جا آوردن فریضه نماز در اول وقت مشاهده می‌شود که جالب توجه و در خور تحسین است:

برای این تازه‌داماد اُردنی که در آغاز زندگی مشترک خود قرار دارد، آرزوی خوشبختی می‌کنیم.

برای نماز اول وقت نقشه بکشید

شاید جوان به‌خصوص در این زمان‌هایی که شب‌‌ها کوتاه است و اذان صبح خیلی زود اتفاق می‌افتد و وقت ادای نماز کم است، شکست بخورد؛ عیبی ندارد. برای فردا شب نقشه بکشد. برای پس فردا شب. برای هزار شب دیگر. باید برنامه بریزیم که نمازمان را اول وقت بخوانیم .

 

 گاه که توفیقی حاصل شود و موفق به دیدار یکی از علما بشویم و یا در پی اینکه چگونه برای تقرب به خداوند بلند مرتبه اقدام کنیم به مطالعه می پردازیم می بینیم که یکی از مهترین راهکارهایی  که برای شروع به ما می دهند تشویق به انجام نماز اول وقت و  مدوامت بر آن است تا ملکه ذهنمان شود  پس از آن دستورات دیگر را صادر می کنند چرا که نماز ستون است و در سایه ستون است که خیمه ای افراشته میشود و سایر  مسائل را در بر میگیرد.

این مقاله حاصل گفتگویی است با آیت‌الله محمدعلی جاودان برای راهنمایی جوانان عزیز که قصد خودسازی و شناخت را دارند.

«دستور اولی که می‌خواهم برای کسانی که قصد شروع دارند، بگویم- مطلبی است که هزاران بار اساتید و بزرگانی نظیر مرحوم آیت‌الله حق‌شناس به جوانان توصیه می‌کردند- نماز اول وقت است. نماز اول وقت بخوانید. اگر توانستید، به جماعت بخوانید و اگر هم نشد، همان اول وقت بخوانید.

ادامه نوشته