قنوت
قنوت، در لغت به معناى اطاعت همراه با خضوع است. چنانكه خداوند خطاب به حضرت مريم مىفرمايد: «يا مَرْيَمُ اقْنُتى لِرَبِّك»(۱)
اما مراد از قنوت درنماز، همان دعائى است كه در ركعت دوّم هر نماز مىخوانيم. امام صادقعليه السلام در تفسير آيه «و تَبَتَّلْ اِلَيْهِ تَبْتيلاً»(۲) مىفرمايد مراد از «تبتّل» آن است كه در نماز دستها را به دعا بلند كنيم.(۳) «تبتّل» در لغت بمعناى قطع اميد از غيرخداست.(۴)
قرآن كه به ما سفارش مىكند: «اُدْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً»(۵) پروردگار خويش را در حال زارى و نهان بخوانيد، يكى از نشانههاى تضرّع و زارى بدرگاه الهى، دست بلندكردن به دعاست.(۶) انسان فقير دست خود را بسوى بىنياز مطلق دراز مىكند و فقط از او مىخواهد و دل از غير او مىشويد.
گرچه قنوت در نماز مستحب است، اما به قدرى مورد توجه است كه امام رضاعليه السلام در نامهاى به مأمون مىنويسند: قنوت يك سنّت واجب در تمام نمازهاى شبانهروزى است(۷)، كه البتّه مراد امام تأكيد بر اهميت قنوت است. چنانكه اگر انسان آنرا قبل از ركوع فراموش كرد، مستحب است بعد از ركوع قضا نمايد و اگر در سجده يادش آمد بعد از سلام آنرا قضا كند.
در آداب قنوت آمده است: دستها را تا برابر صورت بالا بياوريد، كف دستها رو به آسمان باشد، دو دست را كنار هم قرار دهيد و بجز انگشت شصت، باقى انگشتان را بهم بچسبانيد. بهنگام خواندن دعا به كف دست خود نگاه كنيد و دعا را بلند بخوانيد، البتّه نه به حدّى كه امام جماعت آن را بشنود.(۸)
قنوت، دعاى خاصى ندارد و انسان مىتواند هر دعايى بخواند، چنانكه لازم هم نيست دعا به عربى باشد و مىتوان در قنوت، حاجات خود را به فارسى هم بيان كرد. البتّه روشن است كه دعاهاى قرآنى و يا دعاهائى كه معصومينعليهم السلام در قنوت خود مىخواندهاند از فضيلت و اولويّت خاصى برخوردارند.
۱) سوره آلعمران، آيه 43.
۲) سوره مزمّل آيه 8.
۳) وسائل، ج 4، ص 912.
۴) مفردات راغب.
۵) سوره اعراف، آيه 55.
۶) معانى صدوق، ص 369.
۷) بحار، ج 82، ص 197.
۸) مسائل قنوت در توضيحالمسائل.