مسجد، پايگاه حفظ انقلاب
خداوند متعال در آيه 96 سوره آل عمران ميفرمايد: «ان أول بيت وضع للناس للذي ببكه مباركا و هديً للعالمين» بر مبناي اين آيه شريفه اولين بنايي كه در زمين بنا شده است مسجد بوده است.
خداوند در اين آيه، بناي مسجد را «للناس» عنوان ميكند. يعني بناي مسجد به تنهايي كافي نيست، بلكه بايد اين مسجد نفع و فايدهاش - چه دنيوي چه اخروي- به مردم برسد. امام خامنهاي در پيام سال 1389 خود در اجلاس نماز در اين باره ميفرمايند: «پديدآوردن هويتي به نام مسجد، نخست در قبا و سپس در مدينه، در شمار زيباترين و پرمغزترين ابتكارهاي اسلام در آغاز تشكيل جامعه اسلامي است. خانه خدا و خانه مردم؛ خلوت انس با خدا و جلوت حشر با مردم؛ كانون ذكر و معراج معنوي و عرصه علم و جهاد و تدبير دنيوي؛ جايگاه عبادت و پايگاه سياست؛ دوگانههاي به هم پيوستهاي است كه تصوير مسجد اسلامي و فاصله آن با عبادتگاههاي رايج اديان ديگر را نمايان ميسازد. ... مسجد مظهر آميختگي دنيا و آخرت و پيوستگي فرد و جامعه در ديدگاه و انديشه مكتب اسلام است».
مسجد در اسلام مانند كنيسه و كليسا محصور در عبادتهاي خاص نيست و بسياري از روابط اجتماعي جامعه در آن صورت ميگرفته است. مسجد در صدر اسلام محل تجمع مسلمين براي امور مهم جاري جامعه مانند جلسات با اهميت سياسي و نظامي و اطلاع رساني بوده است. اميرالمومنين قضاوتهاي خود را در مسجد انجام ميداد. مسجد پايگاه علم آموزي و محل تجمع طلاب و دانشجويان بوده است. كانون بسياري از اتفاقات مهم صدر اسلام مسجد بوده است. اينها همه نشان از اين دارد كه مسجد پايگاه مردمي حكومت اسلامي و اسلام است و مربوط به طبقه يا حزب و قوم و صنف خاصي نيست.
انقلاب اسلامي ايران نيز مولود مساجد است و جمله راهبردي حضرت امام كه «مساجد سنگر است، سنگرها را حفظ كنيد» ناظر به همين ويژگي مردمي بودن مساجد است. با بررسي تحولات سالهاي سرنگوني رژيم شاهنشاهي و پيروزي انقلاب اسلامي، نقش و اهميت مسجد در ابعاد مختلف به وضوح هويدا ميگردد. در آن زمان مردم و روحانيت با محوريت مساجد مبارزات خويش را تا پيروزي نهايي ادامه دادند. يقيناً در گذشته و حال و آينده، هيچ مکاني قابليت اين مرکزيت را نداشته و ندارد. در آن موقعيت حساس، مسجد پايگاهي شد تا شاگردان و پيروان حضرت امام خميني (ره) به همراه اقامه فرايض ديني و عبادي - که دليل حضور مردم در مساجد بود - پيامها و فرمانهاي امام خميني (ره) را دريافت کنند. آن بزرگ معمار انقلاب، با تأکيد بر حفظ مساجد به عنوان اصل و اساس انقلاب ميفرمايند: «مسجد محلي است که از آن بايد امور اداره بشود. اين مساجد بود که اين پيروزي را براي ملت ما درست کرد. اين مراکز حساسي است که ملت بايد به آن توجه داشته باشند. اين طور نباشد که خيال کنيم حالا ديگر ما پيروز شديم، ديگر مسجد ميخواهيم چه کنيم؟ پيروزي ما براي اداره مسجد است». مقام معظم رهبري نيز در اين باره ميفرمايند: «در همه مراحل اين تاريخ پرافتخار، مساجد هميشه پايگاه دينداري و حركت مردم در جهت دين بوده است. ... انقلاب از مساجد شروع شد؛ امروز هم در هنگامي كه حركت و بسيج مردم مطرح ميشود چه سياسي و چه نظامي باز مساجد كانونند؛ اين بركت مساجد است؛ ... در دورههاي پيش از انقلاب، عالمي به مسجد ميرفت، نمازي ميخواند و مسئلهاي ميگفت؛ ... اگر امروز كه روز حاكميت اسلام و ارزشهاي اسلامي است مساجد به همان شكل، بلكه در مواردي با افت كيفي و كمي اداره بشود، آيا اين مقتضاي حق و مصلحت است؟ ...پس «من استوي يوماه فهو مغبون» يعني چه؟».
بر اساس همين ديدگاه است که متفکران و نويسندگان خارجي نيز به اهميت مساجد در ساختار انقلاب تأکيد کرده و آن را محور اصلي در شکل گيري انقلاب اسلامي ايران دانستهاند. حامد الگار نويسنده و منتقد بزرگ ميگويد: «مسجد هسته اساسي تشکيلات انقلاب اسلامي بود. يکي از عناصر مهم در پيروزي انقلاب، احياي مجدد مسجد و تمام ابعاد عملکردي آن بود. نقش مسجد، ديگر نه عزلت و گريزگاهي از جامعه بود که مردم براي دوري جستن از دنيا، گرفتن وضو، انجام عبادات يا گوش دادن به صوت قرآن به آن پناه ميبردند، بلکه برعکس، مسجد به يک کانون مبارزه و مرکز فرماندهي بدل گرديد. به طور خلاصه، مسجد تماماً آن چيزي شد که در عصر پيامبر بود».
در زمان رسول اکرم (ص) يکي از مهمترين نقشهاي مسجد، تدارک مقدمات فکري و بسيج عمومي مسلمانان به منظور جهاد با کفار بوده است. عيناً همين نقش در جريان نهضت روحانيون شيعه به رهبري امام خميني (ره) در سال 1342 هـ.ش و پس از آن در جريان پيروزي انقلاب اسلامي ايران مشاهده شد. تأثير اين مکان مقدس در جذب نيروهاي رزمنده بسيجي و آموزش آنها و نيز پشتيباني و فعاليتهاي پشت جبهه، بر هيچ کس پوشيده نيست. امام خميني (ره)
مساجد را مرکز جنبشها و حرکتهاي اسلامي معرفي کرده و فرموده است: «مسجد در اسلام و در صدر اسلام هميشه مرکز جنبش و حرکتهاي اسلامي بود.... از مسجد تبليغات اسلامي شروع ميشده است. از مسجد حرکت قواي اسلامي براي سرکوبي کفار و وارد کردن آنها در [زير] بيرق اسلام بوده است. شما که از اهالي مسجد و علماي مساجد هستيد، بايد پيروي از پيغمبر اسلام (ص) و اصحاب آن سرور کنيد و مساجد را براي تبليغ اسلام و حرکت اسلاميت و قطع ايادي شرک و کفر و تأييد مستضعفين در مقابل مستکبرين قرار دهيد!»