شناسايي راهکارهاي جذب نوجوانان و جوانان به مساجد
از بدو تأسيس حکومت اسلامي مهم ترين مراکز تجمع، عبادت، آموزش معارف ديني و علمي، تصميم گيري و ساير مسائل مهم مسلمانان، مساجد بوده است. در جريان انقلاب اسلامي ايران، امام خميني (ره) کوشيد مساجد 
را احيا نمايد. دراين ميان، جذب نوجوانان و جوانان به عنوان آينده سازان جامعه اسلامي بسيار اساسي به نظر مي رسد. مسجد مي تواند شخصيت نوجوان و جوان را مطابق آموزه هاي ديني، بارور و روح خداجويي و عدالت خواهي را در اعماق وجود آنان ريشه دار سازد. پس لازم است راهکارهاي جذب جوانان و هدايت آنان به مساجد، شناسايي شود و مورد اهتمام قرار گيرد تا رفته رفته زمينه هاي حضور فعال تر جوانان در مساجد فراهم گردد. در اين مقاله، راهکارهايي در اين خصوص ارائه مي شود:
1- زيباسازي فضاي مسجد: از آنجايي که طبع نوجوانان و جوانان، پاک، زيبادوست و پر نشاط مي باشد، لذا به مکان هاي پاکيزه، زيبا، جذاب و دلپذير بيشتر گرايش پيدا مي کنند. بنا بر اين براي جذب آنان به مساجد بايد به معماري اسلامي ايراني توجه کرد و اين مکان ها را آراسته و پاکيزه ساخت، فرش هاي مسجد تميز و پاکيزه بوده، روشنايي در حد مطلوب و مسجد همواره معطر و خوشبو باشد و نماز گزاران با لباس پاکيزه و بوي خوش وارد مسجد شوند.
2- تجهيز مساجد: مساجد اين ظرفيت را دارند تا مجتمعي باشند که کتابخانه، سالن مطالعه، کلاسهاي هنري، کارگاه هاي مهارت افزايي، کافي نت، بانک نرم افزار و... را در کنار ديگر فعاليتهاي خود در بر داشته باشند.
3- ترويج ارزشهاي متعالي مسجد و نماز جماعت: در حديثي پيامبر اکرم (ص) مي فرمايند: «اگر مردم ارزش اذان گفتن و شرکت در نماز جماعت را مي دانستند، براي اين کار قرعه کشي مي کردند.» (بحارالانوار ،ج 88 به نقل از جعفري، 1388، ص 73). مقام معظم رهبري مي فرمايند: «براي تبيين ژرفاي نماز و معرفي رازها و زيبايي هاي آن، دست به تلاش پيگير و همه جانبه زده شود.» (پيام به اجلاس ششم، 1376) بايد گفت درصورت ارائه هنرمندانه اين گونه آموزه ها قطعاً ميزان انگيزش نسل نو جهت ورود به فعاليتهاي مسجد افزايش خواهد يافت.
4- برخورد مناسب از سوي امام جماعت و ديگر امناي مسجد و استقبال از پيشنهادها و برنامه هاي جوانان: جوان و نوجوان دوست دارد در اجتماع ايفاي نقش کند و ديگران به نظرات او توجه داشته باشند. مسجد اگر کانون توجه به اين قشر باشد، شاهد گرمي حضور فعال آنان در مساجد خواهيم بود. رسول اکرم (ص) مي فرمايند: «عليکم بالاحداث» يعني بايد به نسل نو توجه کنيد.
5- ارائه عرفان ناب اسلامي - قرآني در محتواي برنامهها: سنين جواني از نظر روانشناسي، سنين عرفاني معرفي شده، زيرا جوانان در اين سنين به دلايل تحولات خاص روحي و رواني به مسائل روحاني به شدت متمايل مي شوند. نياز جوانان به عرفان و معارف قرآني است که نه تنها با حالات عرفاني و نماز مطابق است، بلکه اگر به وسيله نماز و دعا و برنامه هاي تربيتي ارضاء نشود، جوانان به عرفان هاي نوظهور، صوفي گري و امثال آن روي خواهند آورد. در سنين جواني انسان به استنتاج دست مي يابد و اصول عقايد را با تحقيق مي پذيرد و از تقليد پرهيز مي کند. اگر مسجد تراز اسلامي مرکز ارائه معنويت اصيل و معرف عقايد صحيح ديني باشد، مأمن و پايگاه انديشه نسل نو خواهد شد.
6- گزينش روشها و شيوه هاي مؤثر تبليغ و دعوت: آنچه از دل برآيد لاجرم بر دل نشيند. مبلغ و دعوت کننده بايد مؤمن به آن چيزي باشد که ديگران را به آن دعوت مي کند. دل او به آنچه ميگويد بايد آرام باشد. دل مي تواند دل را هدايت کند. دعوت و تبليغ ما هنگامي مؤثر است که نشأت گرفته از درون باشد و اين امر، نياز به ايماني دارد که در جان آدمي ريشه دوانده است. لذا اين يک هشدار است براي دست اندرکاران اين امر که اگر باوري راستين، عامل حرکتشان نباشد نخواهند توانست در ديگران نفوذ کنند. (قائمي ، 1375، ص 27). امام صادق (ع) نيز ضرورت مطابقت قول و فعل عالمان و واعظان را اين گونه بيان فرموده اند: «اگر عالم و دانشمند به علم خود عمل نکند، موعظه و اندرز او از دل ها مي لغزد، آن چنان که باران از روي سنگ صاف و نشيب هاي لغزنده کوه صفا لغزان است.» (کافي، جلد 1، ص 44). بنا بر اين مهم ترين گام در تأثيرگذاري دعوت کننده و مبلغ، مطابقت گفتار با کردار وي است. حال بايد دقت شود که مؤثرترين روش تبليغي و تربيتي کدام است؟ »در تربيت چند چيز شرط است؛ يکي مشافهه و چشم به چشم بودن و نکته بعدي محبت و تقدس.» (تقي قرائتي ، 1380، ص 98). توجه به اين امر لازم است که «هدف ما آنهايي هستند که نماز نمي خوانند و يا به مسجد نمي روند و مي خواهيم به نماز و مسجد دعوتشان کنيم. براي آنها بايد برنامه داشته باشيم و يکي از برنامه هاي مهم، ارتباط مستقيم است.» (افشار، 1376، ص 155) بنا بر اين در اين زمينه مي پذيريم که «تربيت بايد نفس به نفس باشد، جوان به جوان.جوان هاي نمازخوان و مسجدي
مي توانند جوان هاي ديگر را جذب مسجد کنند و همسالان خودشان را به پاي نماز بياورند.» (فقيهي، 1376، ص 165). لازم به نظر مي رسد امام جماعت و هيئت امنا جهت انس با نوجوانان و جوانان وقت کافي صرف کنند تا در رهگذر دوستي و رفاقت به اهداف تربيتي دست يابند.
7- بررسي ميداني علل عدم حضور نيافتن نوجوانان و جوانان در مسجد: گاهي برخي عوامل محلي و منطقه اي باعث دفع نوجوانان و جوانان از مسجد مي گردد. بايد آنها را شناخت و در صدد اصلاح آن برآمد. از اين عوامل
مي توان به بي رغبتي به حضور در مسجد به جهت بدرفتاري برخي نمازگزارن، همفکر نبودن با امام جماعت از نظر ديدگاه سياسي، عيب هاي احتمالي بستگان و نزديکان امام جماعت، طول کشيدن نماز جماعت، رفتار نامناسب متوليان و دست اندرکاران مسجد و... اشاره کرد.
8- پاسخ منطقي به پرسش جوانان: ذهن جوان سرشار از پرسش است. توفاني از پرسش ها و پيچيدگي ها در ذهن اوست. آرمان طلب و تعالي خواه است. روح متلاطم و پر کشش او قرار و آرام ندارد. اگر مأمني باشد و امام مسجد، عالم و اميني که جوانان در حضور او آرام و قرار يابند و با کمال آرامش، نظر و پرسش خود را مطرح کنند و پاسخ بشنوند و نگران نباشند که مبادا متهم شوند، مبادا تکفيرشان کنند و انگشت نما شوند، به مساجد جذب مي شوند. زيرا روح جوان مثل ماهي از مقابل فشار و تنگنا مي گريزد.
9- ايجاد ارتباط بين مساجد و مراکز تفريحي - ورزشي: اين دو نبايد از هم جدا باشند. طبيعت نياز دارد به مراکز تفريحي، فطرت هم نياز دارد به مساجد. ما بايد در کنار مساجد، مراکز تفريحي - ورزشي و در کنار مراکز تفريحي - ورزشي، مراکز عبادي داشته باشيم. بهترين عبادت ها آن وقت انجام مي شود که انسان طبيعتش با نشاط گردد تا اين نشاط ، مقدمه نشاط معنوي او در مسجد و نماز و عبادت شود.