در نگاه پژوهشگران، ازجمله کارکردهاي جامعه شناختي نهاد دين، ايجاد همبستگي و آرامش روحي و اجتماعي است. در اسلام به اهميت اين کارکردها توجه بيشتري شده است؛ چنان که در متون اسلامي، به برگزاري اعمال عبادي و مناسک مذهبي مانند نماز جماعت، مراسم نيايش، مراسم عزاداري و... به صورت جمعي بسيار سفارش و توصيه شده است؛ چرا که چنين کارکردهايي - که در شمار مناسک آييني دين جا مي گيرند- نقشي بسزا در تحقق پيوندهاي اجتماعي در بين مسلمانان داشته و در پي آن به ايجاد قدرت و اقتدار سياسي، اجتماعي آنان مي انجامد. بي ترديد اين همدلي و همبستگي به بالندگي جامعه اسلامي، تحقق روح جمعي، تقويت بُعد همياري و همکاري و حس مشارکت در رفع مشکلات و در نتيجه فزوني قدرت جمعي مسلمانان مي انجامد.

مسجد؛ کانون پيوندهاي فرهنگي، ديني، سياسي:

مسجد همانند کانون مرکزي پيوند مسلمانان، مکاني است که دينداران در شبانه روز به طور متناوب و دائمي، همواره با يکديگر ارتباط دارند و علاوه بر تقويت روح همبستگي جمعي، از دغدغه ها، کاستي‌ها و مشکلات خود و جامعه و کشور اطلاع يافته و درصدد رفع آن بر مي آيند.

در آغاز پيدايش اسلام و بعثت پيامبر اکرم (ص)، مسجد افزون بر کاربرد نيايش و اعمال ديني، محل گردهمايي ها، رايزني ها، خطابه هاي سياسي مذهبي، تدارکات رزم، سلاح، قضاوت و... بود؛ اين نقش محوري در گذر قرن ها کم و بيش تداوم يافت. با پيروزي انقلاب اسلامي و نهضت احياي انديشه ديني از سوي امام خميني (ره) با توجه به اينکه هنوز نهادهاي حکومتي تعريف نشده و شکل نگرفته بودند، مسجد و کاربردهاي آن اهميت متنوع و افزوني يافت؛ چنان که علاوه بر برگزاري تجمع هاي شورانگيز سياسي و انقلابي، توزيع ارزاق عمومي، مراسم عقد، انتخابات، انجمن ها و کانون هاي مذهبي، فعاليت‌ هاي پايگاه بسيج، جلسات شوراهاي محلي و... در مسجد صورت مي گرفت.

مسئولين؛ حلقه واسط مردم و حاکميت:

 در نظام جمهوري اسلامي، مسئولين، به عنوان حلقه واسط بين مردم و حاکميت ديني نقشي اساسي در شناخت مشکلات و نيازهاي اجتماعي مسلمانان ايفا مي کنند. حضور پيوسته دست اندرکاران و کارگزاران حکومتي در مسجد که بازتاب برآيند نيازها، خواسته ها و تمايلات گوناگون جامعه اسلامي است، فرصت مناسبي را برابر آنان فراهم مي کند تا تلقي عيني تر و ملموسي از مشکلات، انتقادها و پيشنهادها و نيازهاي مبرم و اساسي مردم داشته و فارغ از عمل‌ زدگي ها و نيز ذهنيت هاي تئوريک، اولويت هاي ميداني، واقعي و محسوس را تشخيص دهند.

جمع بندي و انتقال اين آراء، نقدها، پيشنهادها و... به مسئولين و مقامات بالاتر، امکان تجزيه و تحليل مناسب را براي تصميم سازي هاي کلان فراهم نموده و بازخوردهاي آن مي تواند به ارتقاي سطح همدلي و همبستگي و افزايش درک متقابل مردم و مسئولين کمک شاياني کند.

موانع حضور مسئولين در مسجد:

 

آنچه به عنوان يک وظيفه همگاني در تقويت ارتباط مسلمانان با يکديگر (با همه سلايق متفاوت سياسي، فرهنگي، اجتماعي) به دور از تنگ نظري هاي تحجرآميز تلقي مي شود، مقابله با شکل هاي گوناگون موانع و آسيب هاي اين حس جمعي و رابطه اجتماعي در اشکال گوناگون آن است. در ذيل، برخي از مهم ترين موانع حضور مسئولين در مسجد را نام مي بريم:

1- مشغله کاري زياد مسئولين؛

2- دغدغه هاي امنيتي کارگزاران حکومتي؛

3- کم توجهي به اهميت راهبردي مسجد در اسلام؛

4- فروکاستن از قدر و منزلت مسجد در روابط اجتماعي.

پيامدهاي حضور مسئولين در مسجد:

 

حضور هرچه بيشتر مردم و مسئولين در مسجد، بي ترديد پيامدهاي مثبت زيادي براي جامعه اسلامي و کشور در عرصه داخلي و بين المللي خواهد داشت. مهم ترين اين دستاوردها عبارتند از:

1- آگاهي از نيازهاي جامعه اسلامي و رسيدن به تلقي
عيني تر و واقعي تر از مشکلات مردم؛

2- تقويت روح دين گرايي و اخلاق و ارزش‌هاي مذهبي و انساني در ميان آحاد جامعه به ويژه جوانان؛

3- تقويت همبستگي هرچه بيشتر مردم با مسئولين و ايجاد روح همدلي در بين آنها؛

4- کاهش آسيب هاي اجتماعي و اخلاقي؛

5- تقويت بنيادهاي مشروعيت سياسي و اجتماعي حاکميت ديني؛

6- تقويت موقعيت بين المللي حکومت در مواجهه با بحران هاي جهاني و سياست هاي خصمانه دشمنان.