آثار تربيت جوان و نوجوان در فضاي مسجد
بهترين مرکز براي تحقق تربيت ديني و اسلامي جوان و نوجوان، مسجد است؛ زيرا مسجدکانون انسانسازي است. از سوي ديگر در جامعه اسلامي، آنچه بايد محور قرار بگيرد، تربيت است. اگر تربيت اصل قرار گرفت، درپي آن سياست، اقتصاد، مديريت، فرهنگ و آموزش جامعه نيز اصلاح خواهد شد؛ چرا که مسلما تربيت، هسته اساسي يک جامعه است. مسجد بسترمناسبي است تا جوان که عبادت و اطاعت او براي خدا دوست داشتني است به رشد و بالندگي دست يابد. پيامبر اعظم (ص) فرمودند: «خداوند جوانى كه جوانىاش را در اطاعت از او بگذراند دوست دارد.» ( نهج الفصاحه ص316 ، ح 800) اين نوشتار به برخي از آثار برجسته تربيت جوان و نوجوان در فضاي مسجد اشاره ميکند؛
1- سازندگي اخلاقي - معنوي
مسجد به دليل بهرهمندي از ظرفيت بالاي فرهنگي، ديني و اجتماعي توانسته نقش مهمي در سازندگي اخلاقي- معنوي و صيانت ديني جوانان داشته باشد. مقام معظم رهبري در اين باره فرموده اند: «ما بايد نگران دين مردم باشيم. بهترين جا براي حفظ دين مردم، همين مساجد است.» مسجد، مرکز ارزشهاست و جوانان با حضور در آن، از رهگذر تربيت و آموزش، نيازهاي خويش را رنگ خدايي ميدهند و روحيه معنوي خود را قوت ميبخشند و اخلاق حسنه را در خودتقويت ميکنند. امام
صادق (ع) دراين خصوص ميفرمايند:«جوانِ خوش اخلاق، كليد خوبىها و قفل بدىهاست و جوانِ بداخلاق، قفل خوبىها و كليد بدىهاست». (امالى شيخ طوسى، ص 302، ح 598) در سالهاي پس از انقلاب شکوهمند اسلامي به ويژه در دهه اخير، مساجد با برگزاري مراسم معنوي و روح بخشي چون اعتکاف ، دعاي ندبه و کميل ، احياي ليالي قدر و... نشاطبخش معنوي دلهاي جوانان بودهاند.
2- کنترل غرائز و تقويت عفت
مسجد با تقويت معنويت و عفتپيشگي نوجوانان و جوانان بالاترين تأثير در کنترل غرائز دوران جواني را دارد. ساختن جواناني خداترس، عفيف، متقى و تسليم در برابر رضاى حق و معبود حقيقى در سايه تربيت دينى و مذهبى كه هم مقتضاى فطرت است و هم كنترلكننده غريزه و هواى نفسانى، از مؤثرترين روش هاي کنترل غرائز است كه در بهترين طراز ميتواند در مسجد عملي گردد. امام علي(ع) فرمودند:«عفت، خويشتنداري را در پي دارد و انسان را از پستيها دور نگه مىدارد.( منتخب ميزان الحكمة، ص 386)
3- تقويت روحيه انقلابي
مساجد، کانون اصلي تربيت جوانان مؤمن و مکتبي، شکلگيري مبارزات عليه رژيم ستمشاهي و پيروزي انقلاب اسلامي بوده است که امروز هم شاهد اين هستيم که مساجد همچنان به عنوان مرکز حضور جوانان متدين و انقلابي است. رهبر فرزانه انقلاب نيز با تأکيد بر حضور جوانان انقلابي در مساجد، يکي از عوامل پيروزي انقلاب را چنين تبيين ميفرمايند: «يكى از علل پيروزى اين انقلاب مبارك در ايران اسلامى و يا لااقل سهولت اين پيروزى، اين بود كه مردم به مساجد اقبال پيدا كردند؛ جوانان مساجد را پركردند.» (بيانات در ديدار علما، طلاب و مردم قم، 19دي1375) همانگونه که در مراحل مختلف انقلاب، دوران هشت سال دفاع مقدس و شرايط مختلف كشور، جوانان مسجدي در صيانت از حريم دين و انقلاب اسلامي
نقشه هاي دشمنان را نقش برآب کردند، هم اکنون نيز فضاي مسجد تربيت کننده نوجوانان و جواناني است كه با تجهيز خود به تقوا، دانش و بصيرت، مدافع اسلام، انقلاب و آرمانهاي آن هستند.
4- تربيت اجتماعي
مسجد با فراخوانى پيوسته مسلمانان به جمع و جماعت، روح جمعگرايى، اتحاد، انسجام، انعطاف و نظمپذيرى را در آنان تقويت مىكند. افزون بر اين، مسجد معمولاً جايگاه طرح مشكلات و مباحث اجتماعى است و به طور طبيعى، با حضور در چنين مكانى روح تعهد و دردمندى در فرد ايجاد مىشود. چه بسا به همين منظوراز پيامبر اکرم نقل شده که ايشان دستور به شرکت در جماعت ومسجد مي دادند:«عليکم بالجماعة و العامة و المسجد؛ در جماعت، مجالس عمومي و مسجد شرکت کنيد.» (کنزالعمال ج7ص581)
5- مقابله با تهاجم فرهنگي غرب
اجراي برنامههاي آموزشي و تربيتي و ارتباط عميق وصميمي امام جماعت با نوجوانان و جوانان ميتواند موثرترين شيوه براي مقابله با تهاجم فرهنگي غرب باشد. مسجد با آموزش اعتقادات توحيدي و جهانبيني قرآني از مبدأ تا معاد و اخلاق اسلامي و برطرفسازي شبهات و شکوک موجب ميگردد. نسل نو از لحاظ اعتقاد و عمل ديني قوي گرديده، فرهنگ اعتقادي و عملي اسلامي در آنان بارور و در برابر تهاجم فرهنگ غرب تا حد زيادي نفوذ ناپذير شوند. در حال حاضر 70 هزار مسجد در کشور وجود دارد که بزرگترين و عظيمترين شبکه فرهنگي را تشکيل ميدهد.
6- جلوگيري از انحرافات عقيدتي
مسجد ميتواند تعلقات فکري نسل نو با دين را برقرار نمايد. ازآثار با ارزش تربيت جوانان با محوريت مسجد، کاهش چشمگير انحرافات فکري در ميان آنان و دور ماندن از گرداب عرفانهاي فريبنده نوظهور و فرقههاي گمراه (شيطان پرستي و...) است. مسجد اين ظرفيت را دارد که به عنوان مرکز معرفت ناب اسلامي و ارائه الگوهاي معنوي و روحاني اصيل باشد. محلي باشد جهت عمل به حديث پيشواي صادقمان که: «به آموختن حديث به نوجوانانتان پيش از آن كه منحرفين آنان را گمراه سازند، اقدام نمائيد.»( تهذيب الأحكام ج8، ص111، ح30)
7- سلامت اجتماعي وکاهش بزهکاري
تربيت نسل نو در مساجد، سازنده يك اجتماع سالم ديني است. طبق روايتي كه از امام علي( عليهالسلام) نقل شده است، تأثيرات رفتاري كه حضور در مسجد برجاي ميگذارد، ميتواند جوانان را از فساد و گناه دوركرده و مسلمانان را به سمت يك جامعه سالم هدايت كند. حضرت ميفرمايند:«كسي كه به مسجد رفت و آمد ميكند... كلماتي ميشنود كه او را از فساد و گناه باز ميدارد. و يا به خاطر ترس [از خدا] يا حيا و آبرو، گناهي را ترك ميكند.»( وسايل الشيعه، ج3، ص480) بر اين اساس، تربيت قشر جوان در مساجد، ميتواند نقش بازدارنده در ارتكاب جرايم و گناهان داشته باشد. اميد است درسايه تلاش متوليان فرهنگي و دستاندرکاران امور مساجد، حضور فعالتر و پررنگتر جوانان در مساجد وتربيت يافتگي بيش از پيش آيندهسازان کشور اسلاميمان را با محوريت مسجد شاهد باشيم.
رسالت - مرتضي عزيزي